Bir koltuktan hızla kalktığınızda ya da yataktan aniden fırladığınızda etrafın karardığını, başınızın döndüğünü hissedersiniz. Böyle durumlarda yaşanan aniden ayağa kalkınca göz kararması, pek çok kişinin yaşadığı oldukça yaygın bir durumdur. Çoğu zaman kısa sürede geçen bu durumun altında yatan mekanizmayı bilmek hem endişeyi azaltırken hem de önlem almayı kolaylaştıracaktır. ¹

Aniden hareket sonrası yaşanan göz kararmasının temelinde vücudun pozisyon değişikliğine yeterince hızlı şekilde uyum sağlayamaması yatar. Aniden ayağa kalktığınız anda yerçekimi etkisiyle kan alt ekstremitelere yönelir. Beyne giden kan akışı kısa süreli azalırsa da görmede kararma ve sersemlik hissi ortaya çıkar. ¹

Aniden Ayağa Kalkınca Vücutta Ne Olur?

Ayağa kalktığınızda kalp ve damar sistemi, beyne yeterli kanı göndermek için hızla devreye girer. Ancak bu refleks geciktiğinde ani tansiyon düşmesi yaşanabilir. Tıpta bu durum ortostatik hipotansiyon olarak adlandırılır. Bu süreçte kan basıncı ve denge sistemi birlikte çalışır. Ancak sistem yeterince hızlı tepki veremezse ayağa kalkınca baş dönmesi ve görme bulanıklığı meydana gelir. ^1,2

Beyne ulaşan oksijen miktarındaki geçici azalma, kan dolaşımı ve beyin arasındaki hassas ilişkiden kaynaklanır. Özellikle uzun süre oturduktan sonra ani hareket etmek, bu tabloyu daha belirgin hale getirir. İşte bu yüzden ani hareketlerin vücuda etkisi, sandığımızdan daha büyüktür. Bazı kişilerde bu durum daha sık yaşanır. Özellikle de düşük tansiyon belirtileri arasında göz kararması, halsizlik ve soğuk terlemeyi sayabiliriz. ¹

Susuzluk, Yorgunluk Gibi Günlük Alışkanlıkların Rolü

Göz kararmasını tetikleyen önemli faktörlerden birisi de sıvı eksikliğidir. Gün içinde yeterince su içilmediğinde damar içindeki hacim azalır. Sıvı kaybı ve tansiyon ilişkisi nedeniyle de tansiyonun daha kolay düşer. Uzun süre aç kalmak, yoğun stres, aşırı sıcak ortamlar ve uykusuzluk da bu durumu ağırlaştırabilir. Vücut zaten yorgunken ayağa ani kalkmak, dolaşım sistemine ekstra yük bindirir. Bu nedenle de sabah yataktan kalkarken ya da uzun süre oturduktan sonra doğrulurken yavaş hareket etmek önemlidir.^{1, 3}

Her ne kadar çoğu vaka zararsız olsa da, göz kararması çok sık tekrarlıyorsa aynı zamanda bu duruma bayılma eşlik ediyorsa veya çarpıntı, göğüs ağrısı gibi belirtiler görülüyorsa mutlaka bir doktora danışılmalıdır. Çünkü bazı durumlarda altta yatan kalp-damar sorunları ya da ciddi tansiyon problemleri söz konusu olabilir. Genellikle göz kararmaları vücudun geçici uyum probleminden kaynaklanır. Yavaş kalkmak, yeterli sıvı almak ve düzenli beslenmek bu şikâyeti büyük ölçüde azaltacaktır. ¹

Kaynakça

1. Feel dizzy when you stand up? What it means and what to do about ithttps://www.uclahealth.org/news/article/feel-dizzy-when-you-stand-up-what-it-means-and-what-do-about
2. Orthostatic hypotension (postural hypotension) https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/orthostatic-hypotension/symptoms-causes/syc-20352548
3. Orthostatic hypotension (postural hypotension) https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/orthostatic-hypotension/diagnosis-treatment/drc-20352553

#aniden ayağa kalkınca göz kararması #ortostatik hipotansiyon #ani tansiyon düşmesi #göz kararmasının nedenleri #ayağa kalkınca baş dönmesi #kan basıncı ve denge sistemi #düşük tansiyon belirtileri #kan dolaşımı ve beyin #sıvı kaybı ve tansiyon ilişkisi #ani hareketlerin vücuda etkisi